Uitslag Nationale Bijentelling: Metselbijen winnen, Hommels verliezen

De resultaten van de recente Nationale Bijentelling laten een opvallende verschuiving zien in onze tuinen. Terwijl solitaire soorten zoals de rosse metselbij en de gehoornde metselbij een spectaculaire opmars maken, hebben onze vertrouwde hommels het zwaarder dan ooit.

Wat betekenen deze cijfers voor jouw tuin, en hoe kun je als tuinliefhebber het verschil maken?

De belangrijkste uitkomsten op een rij

Metselbijen in de lift
De gehoornde metselbij bezet steeds vaker de top 3 van meest getelde bijen. Ook de rosse metselbij blijft sterk vertegenwoordigd.

Hommels onder druk
Zowel de akkerhommel, steenhSearch als aardhommel laten een dalende trend zien in vergelijking met eerdere tellingen.

Stedelijk succes
In dorpen en steden waar veel bijenhotels hangen, nemen de aantallen houten-holtebewoners aantoonbaar toe.

Planten schieten tekort
Veel tuinen bieden wel nestgelegenheid, maar missen de juiste inheemse bloemen gedurende het hele seizoen.

 

Waarom metselbijen het zo goed doen

Het grote succes van de metselbijen in onze dorpen en steden is geen toeval, maar het directe resultaat van hoe wij onze tuinen en openbare ruimtes de afgelopen jaren zijn gaan inrichten. Waar veel insectensoorten moeite hebben om zich aan te passen aan de veranderende omgeving, blijkt de metselbij een meester te zijn in het benutten van nieuwe kansen. De combinatie van slimme nestgelegenheid en hun specifieke levenswijze maakt dat ze zich uitstekend thuis voelen dicht bij de mens.

De belangrijkste motor achter deze stijgende aantallen is de massale plaatsing van kwalitatieve bijenhotels. Solitaire bijen zoals de rosse metselbij en de gehoornde metselbij maken dankbaar gebruik van de holle bamboestengels, rietjes en houten boorgaten die in veel tuinen hangen. In de vrije natuur zijn geschikte nestgangen in oud hout of droge plantenstengels schaars geworden, maar een goed geplaatst bijenhotel biedt in één klap honderden veilige kraamkamers. Doordat deze hotels vaak beschut hangen tegen wind en hevige regenval, overleven aanzienlijk meer eitjes en larven de winter.

Daarnaast hebben metselbijen een unieke bouwtechniek waar ze hun naam aan danken, en die perfect aansluit op de gemiddelde tuin. Nadat het vrouwtje een eitje en een voorraadje stuifmeel in een buisje heeft gelegd, metselt ze de cel dicht met een stevig muurtje van vochtige klei of leem. Omdat veel tuineigenaren tegenwoordig kiezen voor een combinatie van beplanting en open randen met vochtige aarde, vinden de bijen alle benodigde bouwmaterialen op een paar meter afstand van hun nest.

Tot slot speelt ook het klimaat en de vliegtijd van de metselbij een grote rol in hun succes. Metselbijen ontwaken al heel vroeg in het voorjaar, soms al bij temperaturen vanaf zo'n tien graden Celsius. Op dat moment zijn er vaak al voldoende vroegbloeiende bloemen en voorjaarsbollen aanwezig, terwijl veel andere insecten nog in rust zijn. Ze ondervinden in deze vroege periode weinig concurrentie om voedsel, waardoor de koninginnen van de metselbij hun nestcellen snel en efficiënt kunnen vullen. Het samenspel van menselijke hulp in de vorm van bijenhotels en hun eigen wendbaarheid maakt de metselbij de absolute winnaar van de afgelopen jaren.

Het succes van het bijenhotel

Directe nestplek
Metselbijen leggen hun eitjes in holle bamboestengels, boorgaten en riet. Bijenhotels bootsen deze natuurlijke holtes perfect na.

Bescherming tegen elementen
Kwalitatieve bijenhotels bieden beschutting tegen regen, wind en vogels.

Aanpassingsvermogen
Metselbijen vliegen al bij lagere temperaturen in het vroege voorjaar en vinden snel hun weg in stedelijk gebied.

Het Modder-Ingrediënt

Metselbijen danken hun naam aan een wel heel specifieke bouwtechniek: ze gebruiken vochtige klei of leem om de wanden van hun nestcellen op te bouwen en de nestgang aan het einde stevig dicht te metselen. Dit leemachtige 'cement' droogt keihard op en beschermt het eitje en het verzamelde stuifmeel optimaal tegen parasieten en slechte weersomstandigheden. Tuinen waar niet elk stukje grond is dichtgestraat of bedekt met worteldoek, maar waar nog kleine hoekjes met open, vochtige aarde te vinden zijn, bieden deze ijverige bouwers precies het juiste materiaal. Zo levert een simpel stukje onbedekte grond direct een onmisbare bijdrage aan een succesvolle voortplanting van de metselbij.

Waarom hommels het momenteel zwaar hebben

Hitte en droogte
Langdurige droogteperiode zorgt ervoor dat bloemen minder nectar produceren, waardoor hommelkolonies verhongeren.

Gebrek aan grote nestplekken
Hommels bouwen geen nesten in kleine buisjes, maar zoeken oude muizennesten, spouwmuren of dikke graspluimen.

Verdwijnen van inheemse flora
Veel moderne siertuinen bevatten doorgekweekte 'volle' bloemen waar hommels geen stuifmeel uit kunnen halen.

Minder nestopbouw in de lente
Koninginnen die vroeg ontwaken vinden soms onvoldoende voedsel om een nieuw volk te stichten.

Vergelijking: Metselbij vs. Hommel

 

Actieplan: zo maak je van jouw tuin een 5-Sterren paradijs

1. Optimaliseer Je Bijenhotel voor Metselbijen

• Kies de juiste diameter: Zorg voor boorgaten tussen 2 mm en 9 mm (idealiter 6-8 mm voor metselbijen).
• Gladde afwerking: Gebruik strak afgewerkte bamboe of hout zonder splinters om vleugelschade te voorkomen.
• Ophanglocatie: Hang het hotel op een zonnige plek op het zuiden of zuidoost, op minstens 1 meter hoogte.
• Droog houden: Zorg dat het bijenhotel beschut hangt tegen overvloedige regenval.

2. Help de Hommels Aan Nestgelegenheid

• Plaats een speciale hommelkast: Vul deze met droog nestmateriaal zoals wol, droog mos of zaagsel.
• Laat hoekjes wild: Laat takkenrillen, bladerhopen en hoog gras staan in een rustige hoek van de tuin.
• Zorg voor open zand: Laat kleine stukjes onbedekte aarde liggen waar koninginnen kunnen graven.

3. Zorg voor een Doorlopend 'Buffet'

• Vroeg voorjaar (maart - april): Sneeuwklokjes, krokussen, wilg, longkruid.
• Zomer (mei - augustus): Lavendel, beemdkroon, vingerhoedskruid, klaver, kattenkruid.
• Najaar (september - oktober): Klimop, hemelsleutel, herfstasters.

Belangrijke tip: Vermijd chemische gewasbeschermingsmiddelen. Zelfs kleine hoeveelheden neonicotïden ontregelen het oriëntatievermogen van zowel metselbijen als hommels.

De Nationale Bijentelling laat zien dat onze inspanningen in de tuin daadwerkelijk effect hebben: bijenhotels redden aantoonbaar de metselbij! Om ook de hommelpopulatie te herstellen, moeten we onze tuinen nóg gevarieerder inrichten met de juiste nestkasten en een rijk aanbod aan inheemse bloemen.